Rauwe en gekookte lijnolie: verschil, gebruik en verdunnen

Rauwe lijnolie is onbewerkte olie uit lijnzaad, zonder droogstof. Hij trekt diep in het hout, maar droogt traag: hout met pure lijnolie is volgens Kreidezeit pas na meerdere weken doorgedroogd. Gekookte lijnolie droogt sneller, omdat de olie verhit is, een droogstof bevat of allebei. Kreidezeit voegt een mangaandroger toe en geeft dan ca. 24 uur tot de volgende laag, bij 20 °C en 60% relatieve luchtvochtigheid (RV). De fabrikanten gebruiken rauwe olie om kaal hout te verzadigen vóór lijnolieverf en om kwasten in te bewaren, gekookte olie als afwerking en voor onderhoud. Verdunnen kan volgens Bleko met 25 tot 50% verfverdunner, terpentine of terpentijnolie; deCokerije raadt terpentine af. Leg gebruikte doeken direct in water, want ze kunnen spontaan ontbranden (Allbäck).

Inhoud van dit artikel

1. Wat is het verschil tussen rauwe en gekookte lijnolie?
2. Wat gekookt op het etiket betekent
3. Hoe lang lijnolie droogt
4. Lijnolie verdunnen: waarmee en hoeveel
5. Lijnolie op hout aanbrengen
6. Lijnolie op hout buiten
7. Brandgevaar: doeken kunnen vanzelf gaan branden
8. Kwasten bewaren in rauwe lijnolie
9. Stopverf en lijnolieverf
10. Wat er misgaat en wat je dan doet
11. Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen rauwe en gekookte lijnolie?

Beide komen uit lijnzaad, het zaad van vlas. Het verschil zit in wat er na het persen met de olie gebeurt, en dat bepaalt hoe snel hij droogt.

Allbäck perst zijn rauwe lijnolie zonder verwarming en ontslijmt en filtert hem daarna (rauwe lijnolie). Volgens Ottosson is de meeste lijnolie in de winkel juist warm geperst. Ottosson schrijft ook dat rauwe olie een lagere oppervlaktespanning heeft dan water en daardoor dieper intrekt dan water. Daar staat een lange droogtijd tegenover. Hoe lang precies, daarover verschillen de fabrikanten: meerdere weken (Kreidezeit), ongeveer een half jaar (deCokerije) of nooit helemaal (Bleko). Rauwe olie vergeelt ook het sterkst, schreef Bleko in 2018 op zijn blog over de soorten lijnolie.

Gekookte lijnolie droogt sneller. Ottosson zet de twee in zijn veelgestelde vragen tegenover elkaar: rauwe olie dringt extreem diep in en droogt langer, gekookte olie droogt sneller en trekt goed in, maar minder diep. Bij onderhoud noemt Ottosson gekookte olie ook filmvormend. Daarom gebruik je ze voor verschillende klussen.

Je wilt	Wat de fabrikant schrijft	Neem
Kaal buitenhout verzadigen vóór lijnolieverf	Allbäck impregneert onbehandeld, uitgedroogd buitenhout eerst met rauwe olie, die goed in het hout moet zitten voor je verft (handboek)	Rauwe lijnolie
Een meubel, deur of balk binnen afwerken	Kreidezeit gebruikt lijnolie met droogstof puur als bescherming voor licht belast hout binnen	Gekookte lijnolie
Lijnolieverf onderhouden die mat wordt en krijt	Allbäck en Ottosson: schoonmaken en nieuwe gekookte lijnolie erop	Gekookte lijnolie
Ladders, schuttingen, deuren en hanenbalken oliën	Bleko noemt gekookte lijnolie voor zulke houten voorwerpen	Gekookte lijnolie
Kwasten tussen twee werkdagen bewaren	Bleko, Allbäck en Ottosson: rauwe lijnolie	Rauwe lijnolie
Te harde lijnoliestopverf soepel maken	Allbäck: opwarmen of een heel klein beetje rauwe olie erdoor	Rauwe lijnolie

De laatste kolom is ons advies, afgeleid van wat de fabrikant schrijft.

Wat gekookt op het etiket betekent

Gekookt klinkt als één bewerking, maar de fabrikanten doen verschillende dingen. Sommige verhitten de olie, andere voegen een droogstof toe, een paar doen allebei.

Fabrikant	Wat de fabrikant over de bereiding schrijft	Droogstof volgens de fabrikant
Ottosson	Rauwe olie ligt 6 maanden en wordt dan ongeveer een week verhit tot circa 140 °C	Niet genoemd op de productpagina
Allbäck	Gekookte, geoxideerde olie	Mangaanneodecanoaat, alleen in de gekookte olie (veiligheidsblad)
Bleko	Lucht door de verhitte olie blazen, eventueel met een kleine hoeveelheid siccatief (blog, 2018)	Veiligheidsblad: 100% lijnolie, hetzelfde CAS-nummer als de rauwe olie
deCokerije	Gekookt en bewerkt, als dubbel gekookte lijnolie	Droogstof, lood- en kobaltvrij
Kreidezeit	Lijnolie met droogstof heet per definitie Leinölfirnis (lijnoliefirnis)	Mangaandroger

Bron voor Ottosson in deze tabel: Kokt linolja. De andere bronnen staan elders in dit artikel.

Bleko waarschuwt in hetzelfde blog uit 2018 dat goedkope rauwe lijnolie met toegevoegd siccatief soms ten onrechte als gekookte lijnolie wordt verkocht. Aan het woord gekookt zie je dus niet wat je hebt. Of er een droogstof in zit, zie je soms in rubriek 3 van het veiligheidsblad: Allbäck noemt daar mangaanneodecanoaat. Of de olie ook verhit is, staat er niet in (eigen inschatting). Een droogstof op het blad bewijst dus niet dat de olie ten onrechte gekookt heet, want ook echte gekookte olie mag volgens Bleko wat siccatief bevatten. Staat er alleen lijnolie, zoals bij Bleko, dan lees je niet af hoe de olie bewerkt is (eigen inschatting).

Je kunt rauwe olie ook zelf sneller laten drogen. Bleko adviseert 1 tot 5% siccatief in rauwe lijnolie, en 3 tot 5% om gekookte lijnolie te siccativeren. Dat siccatief bevat volgens het veiligheidsblad onder meer mangaanneodecanoaat. Het kan ernstig oogletsel veroorzaken en kan dodelijk zijn als het bij inslikken in de luchtwegen terechtkomt (H304). Het blad schrijft handschoenen en oogbescherming voor. Bleko verkoopt rauwe lijnolie en siccatief allebei uitsluitend voor professioneel gebruik.

Hoe lang lijnolie droogt

Lijnolie droogt door zuurstof uit de lucht op te nemen, schrijven Kreidezeit en Allbäck. Allbäck schrijft ook dat de droogtijd zonder voldoende zuurstof flink kan oplopen, soms tot meerdere dagen, en dat ventilatie vooral binnen telt (lijnolie).

Droogtijden van gekookte lijnolie

Lijnolie met droogstof, tijden uit het blad; rauwe lijnolie staat er niet in

Droogtijden van gekookte lijnolie

Product	Stofdroog	Volgende laag	Doorgehard	Tijdbalk036 uur72 uur
Kreidezeit Leinölfirnis20 °C, 60% RV; Lijnolie met mangaandroger	niet vermeld	ca. 24 uur	ca. 4 weken
Kreidezeit Leinölfirnis, op eiken20 °C, 60% RV; Looizuurrijk hout	niet vermeld	ca. 48 uur	ca. 4 weken
deCokerije Dubbel Gekookte LijnolieRV niet vermeld; Normale omstandigheden, verwerken bij 15 tot 25 °C; volgende laag na minimaal 24 uur. Elders op dezelfde pagina: stofdroog binnen 12 uur	ca. 4 tot 8 uur	ca. 24 uur	niet vermeld
AURO Leinölfirnis Nr. 14323 °C, 50% RV; Blad uit 2017, technische gegevens uit 2003	ca. 48 uur	ca. 72 uur	ca. 4 weken

• tot stofdroog
• tot volgende laag

Bronnen: Kreidezeit, Produktinformation Leinölfirnis (12-08-2026), deCokerije, Dubbel Gekookte Lijnolie (pagina gewijzigd 8 mei 2026) en AURO, Technisches Merkblatt Leinölfirnis Nr. 143 (Stand 10.2017, technische gegevens 01.02.2003). Rauwe lijnolie staat niet in de tabel: Kreidezeit noemt meerdere weken tot hij doorgedroogd is, deCokerije ongeveer een half jaar, en Bleko schrijft dat hij nooit voor 100% droogt. Hoge luchtvochtigheid, kou, weinig ventilatie en een te dikke laag verlengen alle tijden.

Bij gekookte lijnolie ligt de tijd tot de volgende laag tussen ca. 24 uur (Kreidezeit, deCokerije) en ca. 3 dagen (AURO, blad uit 2017, technische gegevens uit 2003). Kreidezeit noemt 48 uur op looizuurrijk hout zoals eiken. Hoge luchtvochtigheid en kou verlengen de droogtijd volgens Kreidezeit flink. Verwerk de olie bij minimaal 10 °C, en houd die temperatuur minstens 48 uur aan. Het hout moet minder dan 15% vocht bevatten. Doorgehard is de olie pas na ca. 4 weken. Gebruik het vlak tot die tijd voorzichtig en houd het droog.

Rauwe lijnolie staat niet in de tabel, omdat geen van de bladen er een droogtijd in uren voor geeft. Bleko schrijft letterlijk dat rauwe lijnolie nooit voor 100% droogt.

Lijnolie verdunnen: waarmee en hoeveel

Terpentine of terpentijnolie

Let op de namen. Terpentine is volgens Bleko hetzelfde als white spirit, en volgens deCokerije een aardoliederivaat. Terpentijnolie, kortweg terpentijn, is iets anders: een natuurproduct uit het sap van naaldbomen (deCokerije). Kreidezeit noemt zijn versie Balsamterpentinöl, balsemterpentijn, en wint die met stoomdestillatie uit de hars van dennen. Ottosson schrijft dat terpentijn zuurstof transporteert en zo de droging verbetert. Bleko noemt terpentijnolie ook een droogmiddel voor lijnolie, met 25 tot 50% erdoor.

De bronnen spreken elkaar hier tegen. Bleko verdunt rauwe en gekookte lijnolie met verfverdunner, terpentine of terpentijnolie. deCokerije schrijft juist: verdun met echte terpentijnolie en niet met terpentine. Allbäck vermijdt oplosmiddelen helemaal en verwarmt de olie tot 60 °C, of het hout met een föhn.

Fabrikant	Olie	Verdunning	Wanneer
Bleko	Rauwe lijnolie	25 tot 50% verfverdunner, terpentine of terpentijnolie	Geen laag genoemd
Bleko	Gekookte lijnolie	Bij voorkeur 25 tot 50%, in een dunne laag; daarna nawrijven met een droge, pluisvrije doek	Geen laag genoemd
Kreidezeit	Lijnolie met droogstof	Minstens 20% balsemterpentijn	Eerste laag op dicht, slecht zuigend, looizuurrijk hout zoals eiken
Kreidezeit	Lijnolie met droogstof	1 op 1 met balsemterpentijn (halfolie)	Grondlaag onder dekkende standolieverf of gepigmenteerde lazuur
AURO	Lijnoliefirnis	Minstens 1:2 met eigen verdunning nr. 191; verdunde vervolglagen minstens 1:1. Beperkt ook onverdund, na verwarmen tot ca. 40 °C	Grondlaag op kaal hout (technisch blad, 2017)
Ottosson	Gekookte lijnolie	Gelijke volumedelen olie en balsemterpentijn, één dunne laag	Onderhoud van lijnolieverf op een ruw oppervlak
deCokerije	Dubbel gekookte lijnolie	Eerste laag eventueel met terpentijnolie, geen percentage	Als je dieper wilt impregneren
Allbäck	Rauwe lijnolie	Geen oplosmiddel; olie tot 60 °C verwarmen of het hout met een föhn	Impregneren vóór lijnolieverf

Verhouding per laag

Behalve AURO geven de lijnoliebladen geen schema per laag. deCokerije noemt voor zijn eigen houtolie, niet voor lijnolie, een veelgebruikt recept: eerste laag 30% terpentijnolie, tweede laag 10%, laatste laag onverdund (verdunnen). Meer dan 30% maakt de olie volgens deCokerije niet veel indringender, en tussen twee lagen houdt het maximaal 20 procentpunt verschil aan. Verdunnen heeft alleen zin op kaal hout: op een bestaande oliefilm dringt verdunde olie niet meer door.

Onze vuistregel, geen fabrikantwaarde:

1. Laag 1: 25 tot 30% verdunner Terpentijnolie of de verdunner uit het blad van je olie, alleen op kaal hout.
2. Laag 2: ongeveer 10% Na minstens 24 uur.
3. Laag 3 en verder: onverdund Tot het hout niets meer opneemt.

Vuistregel, geen fabrikantwaarde. Afgeleid van Bleko (25 tot 50%), Kreidezeit (minstens 20% op dicht hout) en het recept van deCokerije voor zijn houtolie (30%, 10%, onverdund). AURO verdunt zijn firnis veel sterker: minstens 1:2 voor de grondlaag en minstens 1:1 voor verdunde vervolglagen.

Lijnolie op hout aanbrengen

1. Maak het hout kaal, schoon en droog. Kreidezeit wil een onbehandelde, stofvrije, schone, droge en vetvrije ondergrond met minder dan 15% houtvocht. Oude verf op kunstharsbasis moet eraf. Hoe je ontvet, lees je in ontvetten voor schilderen. Waarom olie anders werkt dan lak en wat je doet met een gelakt blad, staat in een houten tafel behandelen.
2. Schuur niet te fijn. Kreidezeit schuurt nieuw en verweerd hout met P80 tot P100 en niet fijner, omdat het hout anders verdicht en te weinig olie opneemt. deCokerije schrijft “Schuur indien nodig tot minimaal korrel 180”. Voor kaal hout dat veel olie moet opnemen volgen wij Kreidezeit (eigen keuze). Meer over korrels in schuurpapier en korrel.
3. Breng een dunne laag aan. Met een kwast, korte roller of doek. Geef kopse kanten en scheuren extra aandacht, en zet waar het hout de olie snel opneemt direct nat-in-nat een extra laag, schrijft deCokerije.
4. Laat intrekken en neem alles weer af. Kreidezeit wrijft het hele vlak na 10 tot 20 minuten droog met een pluisvrije doek, tot het gelijkmatig zijdemat is. deCokerije wacht ongeveer 30 minuten, korter bij warm weer. De olie moet in het hout zitten, niet erop.
5. Leg de doeken direct in water. Waarom, lees je hieronder bij brandgevaar.
6. Wacht minstens 24 uur voor de volgende laag. Staan er vezels overeind, schuur dan licht met P100 tot P120 in de richting van de nerf (Kreidezeit). AURO schuurt tussen de lagen fijner, met korrel 220. deCokerije zet maximaal één laag per dag en gaat door tot het hout niets meer opneemt. Kreidezeit houdt het binnen op een of twee lagen.
7. Laat de olie uitharden. Reken op ca. 4 weken tot de olie doorgehard is (Kreidezeit, AURO).

Lijnolie op hout buiten

Allbäck, Kreidezeit en AURO gebruiken pure lijnolie buiten vooral als basis, niet als enige bescherming. Allbäck impregneert kaal, uitgedroogd buitenhout met rauwe olie en schildert daarna met lijnolieverf. Kreidezeit noemt puur gebruik van zijn lijnolie met droogstof alleen voor binnen; verder is het een grondlaag onder dekkende standolieverf of gepigmenteerde lazuur. AURO noemt zijn lijnoliefirnis buiten alleen beperkt bruikbaar, met minstens 10% van zijn tintpasta nr. 150 erdoor (blad uit 2017). Bleko maakt dat onderscheid niet en noemt gekookte lijnolie zonder voorbehoud voor schuttingen en ladders.

Reken op kleurverandering. Lijnolie kan vergelen en buiten op termijn donkerder of zwart worden, schrijft deCokerije. Ter vergelijking: Osmo, dat zijn oliën maakt van plantaardige oliën en wassen, kent voor horizontale vlakken zoals vlonders geen duidelijke kleurloze bescherming tegen vergrijzing en adviseert daar een olie met pigment (veelgestelde vragen). Hoe dat uitpakt voor een tafelblad, staat in een houten tuintafel behandelen. Wil je kleur en bescherming in één keer, lees dan tuinhout beitsen.

Ook schimmel speelt buiten mee. Ottosson schrijft dat schimmel en algen op lijnolieverf buiten ongewoon zijn, maar kunnen voorkomen als kleine zwarte puntjes aan het oppervlak. Ottosson gebruikt geen schimmelwerend middel, wel zinkoxide in al zijn lijnolieverven (woordenlijst). Allbäck raadt buiten 10 tot 20% zinkoxide-additief in de verf aan. Het haalt ook de eiwitten uit zijn olie en noemt als voordeel dat daarmee voedsel voor microben verdwijnt (handboek). In de samenstelling van de pure lijnolies hierboven staat geen schimmelwerend middel. AURO schrijft bij zijn firnis uitdrukkelijk dat die biocidevrij is, en dat je vooral bij naaldhout moet nagaan of houtbescherming nodig is. Osmo heeft dat wel in UV-Beschermingsolie Extra 420, die een filmbescherming tegen schimmel en algen heeft; de 410 heeft die niet.

Ons advies: gebruik pure lijnolie buiten als voorbehandeling of als onderhoud van lijnolieverf, niet als enige laag op een horizontaal vlak in de zon. Zet buiten roestvaste schroeven en beslag in, anders kan het hout bij het opnieuw oliën donker verkleuren (Kreidezeit). Is het hout al rot, herstel dat dan eerst; zie houtrot repareren.

Brandgevaar: doeken kunnen vanzelf gaan branden

De olie zelf is niet zelfontbrandend, schrijft Kreidezeit over zijn lijnoliefirnis, en het vlampunt ligt volgens Bleko op 200 °C. Het gevaar ontstaat als de olie dun verdeeld in een poreus materiaal zit. ADLER legt in zijn instructieblad ARL 013 uit 2020 uit wat er gebeurt. De olie oxideert en geeft daarbij warmte af. Komt er meer warmte vrij dan het materiaal kwijt kan, dan stijgt de temperatuur tot het gaat smeulen en daarna vlam vat. Meestal gaat er merkbare zelfverhitting aan vooraf. Volgens het veiligheidsblad van Allbäck kan dat al bij kamertemperatuur en ook enkele uren na het werk nog gebeuren, en verhoogt een hogere temperatuur het risico. Brandweer Nederland beschrijft een atelierbrand door doeken met olieverf waarin lijnolie zat. Ze lagen als prop in een plastic zak, en de volgende ochtend stond het atelier vol rook (casus broei in poetsdoeken).

• Leg doeken, papier, sponzen en polijstpads direct in water, het liefst in een metalen bak met deksel (Allbäck, ADLER).
• Of spreid of hang ze buiten en laat ze drogen (ADLER, Brandweer Nederland). Pas als ze voldoende droog zijn, mogen ze volgens ADLER bij het restafval.
• Behandel schuurstof van geolied hout, kwasten en werkkleding net zo (Kreidezeit, ADLER).
• Zorg dat er bij het oliën geen olie op poreus isolatiemateriaal komt (Kreidezeit).

Let op: in de veiligheidsbladen van Bleko staat dit risico niet, op de productpagina’s wel (“Broeigevaar bij absorptie in poreuze materialen zoals doeken, lappen en kleding”). Lees daarom etiket en productpagina, niet alleen het veiligheidsblad (ons advies).

Kwasten bewaren in rauwe lijnolie

Rauwe lijnolie is volgens Bleko geschikt om gebruikte kwasten in te bewaren. Omdat hij slecht droogt, blijven de haren zacht (blog, 2018). Allbäck hangt kwasten in een bak met rauwe lijnolie, nooit in water, en gebruikt die olie later om hout te impregneren. Voor het schilderen maakt Allbäck de kwast eerst grondig droog. Ottosson zet kwasten tijdens het werk met de haren in rauwe olie, zodat ze niet stijf worden.

Ons advies: doe dit alleen met kwasten voor lijnolieverf of verf op oliebasis, hang ze zo dat de haren de bodem niet raken, en wring de olie goed uit voordat je verder schildert.

Stopverf en lijnolieverf

Rauwe lijnolie is volgens Bleko een grondstof voor grondverf, stopverf en kit (blog, 2018). Allbäck maakt zijn lijnoliestopverf van rauwe olie en krijt. Is die te hard, dan warm je hem op of kneed je er een heel klein beetje rauwe olie door. Is hij te plakkerig, dan kneed je hem op karton of voeg je krijt toe. Allbäck zet de sponning eerst in de schellak, zodat de olie niet in het hout trekt en de stopverf langer meegaat (handboek). Na het schilderen snijdt Allbäck de verfrand op het glas recht met een glasschraper, met een stalen plamuurmes als liniaal. Meer over het materiaal zelf staat in stopverf.

Hoe je lijnolieverf verdunt, verschilt per merk. Allbäck verdunt zijn verf nooit met oplosmiddel en hooguit met 5% gekookte lijnolie. Ottosson verdunt lijnolieverf voor buiten juist met rauwe olie. Volg dus het blad van je verf (ons advies).

Wat er misgaat en wat je dan doet

Fout	Wat er gebeurt	Wat je doet
Te veel olie laten liggen	Glanzende of klevende plekken (Kreidezeit). De laag droogt weken tot maanden, rimpelt en houdt stof vast (deCokerije)	Na 10 tot 30 minuten alles afnemen. Plakt het al: overtollige olie eraf, minstens een dag laten drogen, schuren en dun opnieuw (deCokerije)
Doeken in een prop weggooien	De olie oxideert en wordt warm. Kan die warmte niet weg, dan gaat het materiaal smeulen en branden (ADLER, 2020; Brandweer Nederland)	Direct in water, of buiten uitgespreid laten drogen
Rauwe lijnolie als afwerking binnen	Blijft lang vet: weken (Kreidezeit) tot nooit helemaal droog (Bleko)	Gekookte lijnolie als afwerklaag, rauwe olie als voorbehandeling
Te fijn schuren	Het hout verdicht en neemt te weinig olie op (Kreidezeit)	Kaal hout met P80 tot P100 (Kreidezeit); deCokerije en AURO schuren fijner
Verdunde olie op al geolied hout	Dringt niet meer door de bestaande oliefilm (deCokerije)	Alleen op kaal hout verdunnen
Schoonmaken met ammoniak, soda of chloor	Olie wordt plakkerig of breekt af (deCokerije)	Lijnoliezeep (deCokerije) of een reiniger onder pH 10 (Allbäck)
Oliën in een koude, dichte ruimte	Drogen duurt dagen langer bij te weinig lucht (Allbäck); kou verlengt het ook (Kreidezeit)	Ventileren, minstens 10 °C gedurende 48 uur (Kreidezeit)

Meer verfbenodigdheden vind je onder Verfbenodigdheden.

Veelgestelde vragen